Stress en de werking van het autonome zenuwstelsel

Stress en de werking van het autonome zenuwstelsel

De hersenen vormen het centrale stressorgaan, de plek waar stress ontstaat. Je hersenen bepalen je directe gedrag en fysieke reactie op een waargenomen bedreiging of uitdaging. Ten behoeve van je interne verdediging en reacties worden je hersenen, je autonome zenuwstelsel, je hormoonhuishouding en immuunsysteem via een complex systeem aan elkaar gekoppeld. De hersenen sturen boodschappen naar het autonome zenuwstelsel en beïnvloeden de hormoonproductie. Het autonome zenuwstelsel stuurt belangrijke boodschappen van het lichaam naar de hersenen.

Het autonome zenuwstelsel (AZS) is de tak van het centrale zenuwstelsel dat onwillekeurige responsen aanstuurt. Autonoom betekent zelfsturend. Het autonome zenuwstelsel bestuurt processen waar we geen invloed op kunnen uitoefenen zoals de vertering, transpireren, hartslag, ademhaling en de hormoonhuishouding. Het autonome zenuwstelsel is opgedeeld in met elkaar reagerende en balancerende systemen; het sympathische en het parasympathische zenuwstelsel.

Het sympathische zenuwstelsel

Het sympathische zenuwstelsel is voor de activiteit. Het sympatische zenuwstelsel ‘stopt de stekker erin’ en stimuleert je lichaam. Het kunnen handelen als dat nodig is, de ademhaling en de hartslag. In gevaar zorgt het voor een fight or flight reactie, vechten of vluchten. Hiervoor worden noradrenaline en adrenaline aangemaakt. In geval van acute stress-emotionele of fysieke- wordt je geest alerter, je geheugen functioneert beter en je immuunsysteem wordt geactiveerd. Je spieren spannen zich aan en je hartslag versnelt. Dit kost veel energie, meer nog als het te lang duurt of als er te vaak sprake is van acute stress.

Het parasympathische zenuwstelsel

Als de stress afneemt, activeren de hersenen de parasympathische tak (PNS) van het autonome zenuwstelsel. Het parasympatische deel zorgt voor geestelijke en lichamelijke rust en het grootste deel van de voedselvertering. Het heeft grote invloed op de inwendige organen. PNS moet de effecten van het sympathische zenuwstelsel temperen en kan de excessieve reactie op een noodsituatie terugdraaien.

Het herstel van homeostase wordt ingezet en de prioriteiten van het lichaam worden zodanig ingesteld dat opnieuw een staat van balans wordt bereikt. Als een dreigende situatie aanhoudt zonder ontknoping is er sprake van onbalans of allostatische last.

Een evenwichtig autonoom zenuwstelsel is noodzakelijk voor een goede fysieke en mentale gezondheid. Als deze langere tijd uit balans is, dus in het geval van een overactieve sympaticus bij chronische stress, ontstaan er klachten.

Ontspanning ligt aan de basis van herstel van de balans.

Sjoukje Okma, Hilversum Psycholoog

Schrijf een reactie.