Resultaten van het Groot Nationaal Onderzoek naar stress

Resultaten van het Groot Nationaal Onderzoek naar stress

De eerste resultaten van het Groot Nationaal Onderzoek (GNO) naar stress zijn bekend. Er werd onderzocht in hoeverre stressgevoeligheid, in combinatie met het ervaren van veel of weinig stress, het dagelijks doen en laten beïnvloedt. Het onderzoek loopt nog steeds maar de eerste resultaten zijn inmiddels bekend.

Sinds oktober 2012 hebben er 5.000 mensen meegedaan aan de vierde editie van het Groot Nationaal Onderzoek. Wat heeft het onderzoek tot nu toe opgeleverd?

Wie hebben aan het onderzoek meegedaan?

Deelnemers aan het GNO Stress vulden eerst een algemene vragenlijst in waarin zij antwoord moesten geven op vragen naar leeftijd, geslacht, opleidingsniveau en of zij in een stad of op het platteland wonen. Deze gegevens vormden de basis van het onderzoek. In totaal hebben zo’n 3.000 vrouwen en 2.000 mannen meegedaan. Driekwart van de deelnemers was hoger opgeleid.

Stressgevoeligheid

Met een vragenlijst werd de stressgevoeligheid van deelnemers gemeten. Stressgevoeligheid zegt iets over hoe sterk je normaal gesproken op stressoren reageert, dit zijn prikkels die wanneer ze lang aanhouden stress kunnen veroorzaken. Met vragen als: ‘Voelt u zich weleens ‘gewoon miserabel’ zonder dat daar reden voor is?’ en ‘Vindt u uzelf een piekeraar (tobber)?’ werd de emotionele stabiliteit van deelnemers gemeten.

Vrouwen zijn stressgevoeliger

Hoe staat het met de stressgevoeligheid van de deelnemers? Vrouwen blijken stressgevoeliger dan mannen, maar in de leeftijd van 70 jaar en ouder maakt het geen verschil meer, dan worden zowel mannen als ook vrouwen minder stressgevoelig. Mensen tussen 30 en 49 moeten opletten: zij blijken het meest stressgevoelig, en er is een daling te zien bij mensen ouder dan 60 jaar. Hoger opgeleide deelnemers zijn minder stressgevoelig dan lager opgeleide deelnemers. En niet-werkende mensen zijn stressgevoeliger dan werkende mensen.

Dagelijkse stress

Naast de stressgevoeligheid keken de onderzoekers naar de hoeveelheid dagelijkse stress (daily hassles) van deelnemers. Dagelijkse stress bestaat uit ervaringen of gebeurtenissen die als stressvol worden ervaren, zoals een ruzie met je partner of problemen op het werk. Om deze dagelijkse stress te meten, werd deelnemers gevraagd om aan te geven hoe vaak bepaalde gebeurtenissen in de afgelopen twee weken zijn voorgekomen, bijvoorbeeld: ‘U voelde zich in de steek gelaten of werd teleurgesteld door vrienden’ en ‘U legde de lat te hoog voor uzelf’.

Hoe zit het met de dagelijkse stress van onze onderzoeksgroep? Vrouwen ondervonden meer dagelijkse stress dan mannen. Lager opgeleide deelnemers hebben meer dagelijkse stress dan hoger opgeleiden. Daarnaast bleek dat mensen die in de stad wonen meer last hebben van dagelijkse stress dan mensen op het platteland.

Wat kunnen we zeggen over de relatie tussen stressgevoeligheid en dagelijkse stress? Het ligt voor de hand dat mensen met een hoge stressgevoeligheid meer dagelijkse stress ervaren dan mensen met een lage stressgevoeligheid. Bij vrouwelijke deelnemers en bij lager opgeleiden is de relatie tussen stressgevoeligheid en dagelijkse stress sterker dan bij mannelijke deelnemers.

Geheugentest

Om het geheugen te testen werden er als eerste woorden getoond waarbij je moest aangeven of je er een positieve of negatieve associatie bij had. Bijvoorbeeld bij een woord als ‘stoel’ verwacht je een neutrale reactie, terwijl ‘blij’ een positieve reactie zou moeten oproepen. Hierbij werd gekeken of stressgevoelige mensen neutrale woorden negatiever beoordelen. Na twintig minuten werd de woordenlijst herhaald, aangevuld met dertig nieuwe woorden en werd er gevraagd of ze herkend werden, of dat een woord voor het eerst werd gepresenteerd. Zo werd het geheugen op een langere termijn onderzocht.

Deelnemers met relatief veel of juist met weinig dagelijkse stress herkenden woorden minder goed, maar mensen met weinig stress zijn voornamelijk ouderen en ouderen hebben vaker een slechter geheugen. De resultaten werden dan ook voornamelijk door de factor leeftijd en niet door de mate van huidige stress beïnvloed. Stressgevoeligheid van deelnemers had geen invloed op deze test.

Vrouwelijke deelnemers beoordeelden woorden negatiever dan mannen maar onthielden de woorden vervolgens wel beter dan de mannen. Dit is niet verrassend, omdat bekend is dat vrouwen een beter episodisch geheugen hebben, een geheugen dat gebeurtenissen opslaat. Mensen uit de stad en mensen met een hogere opleiding onthouden woorden beter. Deelnemers aan het onderzoek met veel dagelijkse stress en een hoge stressgevoeligheid beoordelen woorden negatiever, dit geldt voornamelijk voor lager opgeleiden.

Werkgeheugen

Met de Lettertest werd het werkgeheugen onderzocht. Het werkgeheugen is een tijdelijke opslag van informatie in het brein, waarbij je actief aan de slag gaat met de informatie en er bewerkingen mee uitvoert. Je gebruikt het werkgeheugen bijvoorbeeld bij het volgen van een recept. In de test werd het werkgeheugen op de proef gesteld door een serie letters, waarbij je moest onthouden op welke plek welke letter stond.

Bij deze test was er geen verschil tussen mannelijke en vrouwelijke deelnemers. Mensen uit de stad en hoger opgeleiden scoren beter op deze test dan mensen van het platteland en lager opgeleiden. Hoe ouder de deelnemers werden, hoe slechter letters onthouden werden. Deelnemers met veel dagelijkse stress scoren slechter dan mensen met een gemiddelde dagelijkse stress. Opvallend: niet alleen mensen met hoge stressgevoeligheid hebben meer moeite met deze test, ook mensen met een relatief lage stressgevoeligheid scoren slechter. Blijkbaar heb je dus enige stress nodig voor een goed werkend werkgeheugen.

Reactiesnelheid en aandacht

De onderzoekers waren ook benieuwd of stressgevoeligheid en dagelijkse stress invloed hebben op je aandacht en reactievermogen. Dit werd met twee testen onderzocht. Bij de eerste test kregen deelnemers een plaatje van een stoplicht te zien. Net zoals bij een normaal stoplicht sprong het eerst op oranje en dan rood. Na verloop van tijd ging het groene licht branden, waarna zo snel mogelijk op de spatiebalk gedrukt diende te worden zodat de reactietijd gemeten kon worden.

Bij de tweede test kregen de deelnemers een plaatje te zien midden op het scherm, omringd door 2, 4 of 8 andere plaatjes. Een van de omringende plaatjes was identiek aan het plaatje in het midden. De deelnemer moest zo snel, maar ook zo nauwkeurig mogelijk, aangeven welk plaatje identiek was aan het plaatje in het midden door met de muis op dit plaatje te klikken.

Stressgevoeligheid en dagelijkse stress hebben geen invloed op aandacht en reactiesnelheid

De resultaten uit de stoplichttest waren gelijk aan die van de plaatjestest, het bleek dat mensen naarmate ze ouder worden langzamer worden. Opvallend is dat stressgevoeligheid en dagelijkse stress geen invloed hadden op de reactietijd en de aandacht van deelnemers. Dus hoe gestrest je ook lijkt te zijn, je kunt nog wel snel en accuraat reageren!

Samenvatting

De hoeveelheid stress heeft geen invloed op je reactietijd. En mensen die heel licht- of heel zwaar stressgevoelig zijn, hebben een iets slechter werkgeheugen dan gemiddeld stressgevoelige mensen. Het is dus goed om af en toe op stressvolle prikkels te reageren. Dit hangt waarschijnlijk samen met de stresshormonen in ons brein, die een positieve invloed uitoefenen wanneer ze in lichte mate aanwezig zijn.

Het Groot Nationaal Onderzoek is georganiseerd door de NTR en de VPRO in samenwerking met de Universiteit van Maastricht, mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Door: Floortje Vissers

Schrijf een reactie.